Aratasaurus Kemiğinde 115 Milyon Yıllık Kırmızı Kan Hücresi İzleri

115 milyon yıl önce ölen bir canlıdan bugüne kalan nedir? Genellikle kemik. En fazla diş ya da ayak izi. Kan hücresi beklenebilir mi? Paleontologlar buna yıllarca ihtimal vermemişti.

Curtin Üniversitesi'nin öncülük ettiği uluslararası bir ekip şimdi tam bunu bulduklarını açıklıyor. Araştırmacılar, Aratasaurus'a ait fosilleşmiş bacak kemiğinin içindeki ince kanal ağında oval hücre benzeri yapılarla karşılaştı. İlerleyen analizler bu yapıların kırmızı kan hücresi kalıntıları olduğunu gösterdi.

Bulaşma değil, dinozora ait

Kemikteki bu yapılar dinozora mı ait, yoksa sonradan kemiğe yerleşen mantar ya da bakteriden mi geliyordu? Ekip bunu ayırt etmek için kimyasal testler yaptı. Testlerde mantar ya da bakteri kaynaklı izlere rastlanmadı; bulunan organik yapının imzası, kemiği saran mikrobiyal örtüden farklıydı. En önemlisi, damar kanallarının içinde kanda oksijen taşıyan "hem B" molekülü tespit edildi. Yapılar böylece dinozorun mineralleşmiş kırmızı kan hücresi kalıntıları olarak yorumlandı.

115 milyon yıl nasıl dayandı?

Dinozor öldükten hemen sonra oksijenin az olduğu ve mikroorganizmalarla kaplı sığ bir çökeltiye hızla gömülmüş. Ardından 'hausmanit' adlı manganez minerali devreye girerek hücrelerin kalıbını çıkarmış ve mineralize ederek sabitlemiş. Organik yapının mineral kopyası işte bu sayede 115 milyon yıl boyunca korunabilmiş.

Klonlama değil; amaç çok daha büyük

Çalışma PNAS dergisinde yayımlandı. Araştırmacıların amacı, bu kalıntıların bize neler anlatabileceğini görmek: Soyu tükenmiş canlılar ne kadar hızlı bir metabolizmaya sahipti, kan yapıları zaman içinde nasıl değişti, vücutları nasıl çalıştı? Bu soruların cevabı artık laboratuvarda aranabilecek.

Bir de işin uzay boyutu var. Bu izlerin milyonlarca yıl mineralleşerek korunabilmesi, Mars gibi gezegenlerde geçmişte yaşam arayan bilim insanlarına da yol gösteriyor: Benzer izler orada da korunmuş olabilir.