Dünya Bankası'ndan 2026 için emtia fiyatlarına ilişkin uyarı

Dünya Bankası Emtia Piyasaları Görünüm Raporu nun ekim sayısını yayımladı. Raporda, Orta Doğu daki çatışmaların petrol stoklarını azaltarak enerji fiyatlarını son dört yılın en yüksek seviyesine çıkarmasının beklendiği, tahıl sevkiyatlarındaki aksamalar ve El Nino hava olayının ise hasadı ve gıdaya erişilebilirliği tehdit ettiği belirtildi. Petrol stoklarının azalmasıyla dünyanın yeni arz şoklarına karşı daha savunmasız hale geldiğine dikkati çekilen raporda, enerji fiyatlarının üç yıllık düşüşün ardından 2026 da yüzde 32 yükselmesinin, 2027 de ise yüzde 11,5 gerilemesinin öngörüldüğü kaydedildi.

Raporda, Brent türü ham petrolün varil fiyatının 2025 teki 69 dolar seviyesinden 2026 da ortalama 91 dolara çıkmasının ardından 2027 de 79 dolara gerilemesinin beklendiği belirtildi. Bankanın raporunda, çatışmanın tahıl sevkiyatlarını aksatması, El Nino nun hasadı tehdit etmesi ve yüksek akaryakıt ile gübre fiyatlarının tarımsal üretim maliyetlerini artırması nedeniyle gıda emtia fiyatlarının 2026 da yüzde 10,3, 2027 de ise yüzde 7,2 yükselmesinin beklendiği aktarıldı.

Raporda, genel emtia fiyatlarının 2026 da yüzde 23,1 artmasının ardından 2027 de yüzde 7 düşeceğinin tahmin edildiği bildirildi. Tahminlerin, küresel emtia arzını etkileyen çatışmalarda önemli bir tırmanış yaşanmayacağı varsayımına dayandığı belirtilen raporda, Orta Doğu daki çatışmanın şiddetlenmesi ve Rusya nın petrol altyapısında meydana gelen hasarın devam etmesi durumunda enerji fiyatlarının daha da yükselebileceği uyarısında bulunuldu.

Küresel petrol arzında 40 yılı aşkın sürenin en büyük düşüşü bekleniyor Raporda, beklenenden yüksek enerji fiyatları, Karadeniz deki tahıl sevkiyatlarına yönelik saldırılar ve çok şiddetli bir El Nino olayının bir araya gelmesinin daha fazla insanı aşırı yoksulluğa sürükleyebilecek bir gıda krizine yol açabileceği ifade edildi. Bu risklerin aynı anda gerçekleştiği olumsuz bir senaryoda Brent türü ham petrolün varil fiyatının 2027 de ortalama 105 dolara çıkabileceği belirtilen raporda, gıda emtia fiyatlarının ise temel tahminlerin yüzde 12 üzerine çıkarak 2022 deki seviyelerini aşabileceği kaydedildi.

Raporda, Dünya Bankası Grubu nun yükselen fiyatların etkileriyle mücadele eden ülkelere destek olmak amacıyla önceden düzenlenmiş 25 milyar dolarlık finansman da dahil olmak üzere mevcut araçları üzerinden 50 milyar ile 60 milyar dolar arasında kaynağı kullanıma sunduğu belirtildi. Çatışmanın küresel enerji üretimi ve tüketiminde değişiklikleri zorunlu kıldığına dikkati çekilen raporda, dünya genelinde petrol arzının 2026 da yüzde 5,2 azalmasının beklendiği, bunun 2020 deki küresel resesyon dönemi hariç tutulduğunda 40 yılı aşkın sürenin en büyük düşüşü olacağı bildirildi.

Raporda, petrol tüketiminin ise 2026 da yüzde 2,5 gerilemesinin beklendiği, bunun 2020 ve 1980 in ardından kayıtlardaki en büyük üçüncü yıllık daralma olacağı kaydedildi. Arz sıkıntısı nedeniyle yükselen fiyatların talebi baskıladığı, elektrifikasyonun da özellikle Çin de petrol kullanımını azalttığı belirtilen raporda, buna rağmen üretimin tüketimin altında kalmasının petrol stoklarından daha fazla çekilmesine yol açtığı ve piyasaları yeni arz kesintilerine karşı daha savunmasız hale getirdiği ifade edildi.

Gübre fiyatlarında yüzde 14 ün, metal fiyatlarında yüzde 24 ün üzerinde artış öngörülüyor Raporda, gübre fiyatlarının yılın başında üre fiyatlarında yaşanan ve sonrasında hafifleyen sert yükselişin ardından 2026 da yüzde 14,3 artmasının beklendiği, 2027 de ise yeniden 2025 seviyelerine gerileyeceğinin öngörüldüğü aktarıldı. Metal fiyatlarının, alüminyum, bakır ve kalay fiyatlarının rekor seviyelere ulaşmasıyla 2026 da yüzde 24,5 artarak yeni zirveleri görmesinin beklendiği belirtilen raporda, bu artışta yenilenebilir enerji, elektrikli araçlar ve veri merkezlerine yönelik yatırımlardan kaynaklanan güçlü talebin yanı sıra bu yıl yaşanan arz kesintilerinin etkili olduğu kaydedildi.

Raporda, metal fiyatlarının 2027 de yüzde 3,3 gerilemesinin beklendiği bildirildi. Değerli metal fiyatlarının 2026 da yüzde 40 a yakın artması bekleniyor Jeopolitik ve politika kaynaklı belirsizlikler nedeniyle güvenli liman varlıklarına yönelik talebin yüksek kalmasıyla değerli metal fiyatlarının 2026 da yüzde 39,9 artmasının beklendiği belirtilen raporda, fiyatların 2027 de yüzde 8,3 gerilemesine rağmen 2015-2019 dönemindeki ortalama seviyelerinin üç katından daha yüksek kalacağının öngörüldüğü aktarıldı.

Raporda, altın fiyatlarının 2026 da yüzde 33,6 yükselmesinin ardından 2027 de yüzde 7,6 gerilemesinin, gümüş fiyatlarının ise bu yıl yüzde 75,9 artmasının ardından gelecek yıl yüzde 11,4 düşmesinin beklendiği kaydedildi. Dünya Bankası Başekonomist Yardımcısı ve Beklentiler Grubu Direktörü Ayhan Köse, rapora ilişkin açıklamasında, emtia piyasalarının aynı anda meydana gelen birçok büyük şokun etkisi altında olduğunu belirtti.

Yükselen enerji maliyetleri ve ticaretteki aksamaların çok sayıda emtianın fiyatını artırdığını aktaran Köse, bunun enflasyonu, gıda güvencesizliğini ve ekonomik büyümeyi daha da kötüleştirme riski taşıdığını ifade etti. Köse, en yoksul kesimlerin korunmasının ve ağır borç yükleriyle mücadele eden düşük gelirli ülkelere destek sağlanmasının öncelikli olması gerektiğini vurguladı.

* Haberin görseli Reuters tan servis edilmiştir. Görsel arşivdir.