Bir asırlık otomotiv yolculuğu: Ford'dan Togg'a

Cumhuriyetimizin 103 üncü yılını kutladığımız bugün, Türkiye nin bir asrı aşan sanayileşme yolculuğunda otomotiv sektörünün katettiği mesafe de ayrı bir gurur kaynağı olarak öne çıkıyor. 29 Ekim 1923 te Cumhuriyet in ilanıyla başlayan kalkınma hamlesi, yıllar içinde Türkiye yi otomobil montajının yapıldığı küçük tesislerden, dünyanın önde gelen markaları için üretim gerçekleştiren büyük fabrikalara taşıdı.

Devrim otomobiliyle kendi mühendislik gücünü ortaya koyan, Anadol ile yerli markasını yollara çıkaran, Tofaş ve Oyak Renault yatırımlarıyla üretim kapasitesini büyüten Türkiye, bugün Togg ve elektrikli otomobil projeleriyle yeni bir döneme giriyor. Cumhuriyet in ikinci yüzyılında ise Türk otomotiv sanayisinin önünde yalnızca daha fazla araç üretmek değil, küresel rekabette ve yeni teknolojilerde daha güçlü bir konuma ulaşmak gibi önemli hedefler bulunuyor.

İLK FABRİKA 1929 DA KURULDU Türkiye de otomobil üretiminin geçmişi, Cumhuriyet in ilk yıllarına kadar uzanıyor. 1929 yılında Ford Motor Company ile dönemin hükümeti arasında yapılan anlaşma kapsamında İstanbul Tophane de bir otomobil fabrikası kuruldu. Yaklaşık 450 kişinin çalıştığı tesiste günlük 50 araca yaklaşan üretim gerçekleştiriliyordu. Ancak aynı yıl başlayan Büyük Buhran, dünya ekonomisiyle birlikte otomotiv sektörünü de etkiledi.

İstanbul daki Ford fabrikasında üretim 1934 yılında sona erdi. Türkiye nin otomotiv sanayisindeki bir sonraki önemli adımı ise 1955 yılında atıldı. Tuzla Çayırova daki Türk Willys Overland tesisinde Jeep araçlarının montajına başlandı. Daha sonraki yıllarda aynı fabrikada kamyon montajı da gerçekleştirildi. 1960 yılına gelindiğinde Ford, bu kez Koç Grubu ile kurduğu ortaklık üzerinden Türkiye deki üretim faaliyetlerine yeniden başladı.

Otosan fabrikasında Ford Consul otomobillerinin ve Thames kamyonlarının montajı yapılıyordu. DEVRİM 135 GÜNDE ÜRETİLDİ Türkiye otomotiv tarihinin en dikkat çekici projelerinden biri 1961 yılında hayata geçirildi. Dönemin Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel in talimatıyla Eskişehir Devlet Demiryolları Fabrikası nda yerli otomobil geliştirmek üzere çalışmalar başlatıldı.

Türk mühendisler, motoru dahil olmak üzere Türkiye de tasarlanan Devrim otomobilini yalnızca 135 günde tamamladı. Araç, 29 Ekim 1961 Cumhuriyet Bayramı törenlerine yetiştirildi. Ancak Devrim in Ankara daki tanıtımı sırasında yaşanan yakıt sorunu, projenin önüne geçti. Cumhurbaşkanı Gürsel i taşıyan otomobilin yakıtının bitmesi nedeniyle durması, uzun yıllar projenin en fazla hatırlanan ayrıntısı oldu.

Devrim seri üretime geçemedi. Buna rağmen Türkiye nin kendi mühendislik imkanlarıyla otomobil geliştirebileceğini göstermesi açısından otomotiv tarihindeki yerini korudu. ANADOL İLE YENİ BİR SAYFA AÇILDI Devrim in ardından Türkiye de otomobil üretiminde bir başka önemli gelişme 1966 yılında yaşandı. Otosan tarafından geliştirilen Anadol, Türkiye nin seri üretilen ilk yerli marka otomobillerinden biri olarak yollara çıktı.

İngiliz Reliant firmasının prototip çalışmalarından ve Ford un mekanik parçalarından yararlanılarak geliştirilen model, fiberglas gövdesiyle döneminin farklı otomobilleri arasında yer aldı. 1984 yılına kadar üretimi devam eden Anadol, 93 bin adedin üzerinde üretim adedine ulaştı. Aynı dönemde Türkiye de ticari araç üretimi de gelişmeye başladı. Mercedes-Benz ortaklığıyla kurulan Otomarsan da otobüs, MAN ın Türkiye deki tesislerinde ise kamyon üretimi gerçekleştirildi.

Böylece otomotiv sanayisi yalnızca binek otomobillerden oluşan bir sektör olmaktan çıkarak ticari araç üretimini de kapsayan daha geniş bir yapıya kavuştu. BURSA OTOMOTİV SANAYİSİNİN MERKEZİ OLDU 1960 lı yılların sonunda atılan iki önemli adım, Türkiye nin otomotiv üretim haritasını değiştirdi. 1968 yılında Koç Grubu ile Fiat ortaklığında Tofaş kuruldu.

Bir yıl sonra ise Oyak-Renault nun temelleri atıldı. Her iki üretici de 1971 yılında Bursa daki fabrikalarında seri üretime başladı. Tofaş ın bantlarından Murat 124 inerken, Oyak-Renault Renault 12 üretimine başladı. Bu yatırımlar, Bursa nın Türkiye otomotiv sanayisinin en önemli merkezlerinden biri haline gelmesini sağladı. İlerleyen yıllarda Tofaş, Murat 131, Doğan, Şahin, Kartal, Tempra, Palio, Albea, Fiorino, Doblò, Linea ve Egea gibi modellerle üretim faaliyetlerini genişletti.

Oyak Renault ise farklı nesillerde Renault modellerini Türkiye de üreterek hem iç pazara hem de ihracata yönelik önemli bir üretim merkezi haline geldi. 1990 LARDA JAPON VE KORELİ ÜRETİCİLER GELDİ Türkiye nin otomotiv sanayisinde uluslararası yatırımların hız kazandığı dönemlerden biri de 1990 lı yıllar oldu. Japon üretici Toyota, Sakarya daki fabrikasında Corolla üretimine başladı. 1997 yılında Honda, Gebze deki fabrikasında Civic modelinin üretimine geçerken, aynı yıl Hyundai de Assan ortaklığıyla İzmit teki tesisinde Accent ve H100 modellerini üretmeye başladı.

Bu yatırımlar, Türkiye nin yalnızca iç pazar için otomobil üreten bir ülke olmaktan çıkıp uluslararası üreticilerin küresel tedarik ve ihracat ağlarına dahil olmasını hızlandırdı. Sonraki yıllarda Türkiye deki otomotiv fabrikaları, farklı pazarlara yönelik modellerin üretiminde daha fazla sorumluluk üstlendi. Üretim faaliyetlerine Ar-Ge, mühendislik ve ürün geliştirme çalışmaları da eklendi.

TOGG İLE YERLİ OTOMOBİLDE YENİ DÖNEM Türkiye nin yerli otomobil geliştirme hedefinde yeni bir dönem, 2018 yılında Türkiye nin Otomobili Girişim Grubu nun (Togg) kurulmasıyla başladı. 2019 yılında ilk prototipleri tanıtılan Togg, bundan tam 4 yıl önce, 29 Ekim 2022 de Gemlik teki tesisinde seri üretim aşamasına geçti. İlk model T10X, 2023 yılında kullanıcılarla buluştu.

Marka daha sonra T10F modeliyle ürün gamını genişletti. T10F modelinin tanıtılması ile birlikte markanın ihracatına da start verildi. Almanya da satışları başlayan Togg, ilerleyen dönemde Avrupa da farklı pazarlara da girmeyi hedefliyor. 2027 de ise Togg un üçüncü modeli T6X in yollara çıkması bekleniyor. Togg un ortaya çıkışı, Türkiye nin elektrikli otomobil geliştirme ve üretme hedefi açısından önemli bir adım oldu.

Cumhuriyet in ilk yıllarında başlayan otomotiv üretim yolculuğu, böylece yeni nesil teknolojilerle devam etti. ELEKTRİKLİ OTOMOBİL ÜRETİMİ YAYGINLAŞIYOR Cumhuriyet in ikinci yüzyılında Türkiye otomotiv sanayisinin gündeminde elektrikli araç yatırımları bulunuyor. Bu alandaki son gelişmelerden biri Hyundai nin İzmit fabrikasında yaşandı. Güney Koreli üretici, 2026 yılının üçüncü çeyreğinde Ioniq 3 modelinin seri üretimine başlayarak Türkiye de elektrikli otomobil üreten ikinci marka oldu. 250 milyon Euro luk yatırımla hayata geçirilen projede ilk aşamada yılda 30 bin elektrikli otomobil üretilmesi hedefleniyor.

Hyundai nin İzmit fabrikasında gerçekleştirilen dönüşüm, Türkiye nin küresel otomotiv üreticilerinin elektrikli araç stratejilerindeki rolünün de genişlediğini gösteriyor. Elektrikli otomobil üretimiyle birlikte batarya, yazılım, elektronik sistemler ve yeni nesil mühendislik alanları da sektörün geleceğinde daha fazla önem kazanıyor. DOBLO BURSA YA GERİ DÖNDÜ Türk otomotiv sanayisinin 2026 yılındaki önemli gelişmelerinden biri de Tofaş ın Bursa fabrikasında gerçekleşti.

Koç Holding ve Stellantis ortaklığında 300 milyon dolarlık yatırımla hayata geçirilen K9 projesinin seri üretimi başladı. 2000-2023 yılları arasında Bursa da üretilen Fiat Doblò, üç yıllık aranın ardından yeniden Tofaş ın üretim bandına döndü. K9 projesi kapsamında Fiat Doblò nun yanı sıra Citroën Berlingo, Opel Combo, Peugeot Rifter ve Peugeot Partner modelleri de Bursa da üretilecek.

Yıllık 100 bin araçlık kapasiteye sahip projede yaklaşık bin kişilik istihdam ve yüzde 50 yerlilik oranı hedefleniyor. Tofaş, 2034 yılının son çeyreğine kadar K9 kapsamında yaklaşık 660 bin araç üretmeyi planlıyor. Bu yatırım, Türkiye nin özellikle hafif ticari araç üretiminde Avrupa nın önemli merkezlerinden biri olma konumunu sürdürmesi açısından dikkat çekiyor.

OTOMOTİV İHRACATI 41.5 MİLYAR DOLARA ULAŞTI Cumhuriyet in ilk yıllarında sınırlı sayıda araç üreten Türkiye, bugün otomotiv sanayisini ihracatının en önemli sektörlerinden biri haline getirmiş durumda. Otomotiv Sanayii Derneği nin (OSD) verilerine göre, Türkiye de 2025 yılında toplam 1 milyon 419 bin 464 araç üretildi. Aynı dönemde otomobil üretimi 872 bin 538 adet olarak gerçekleşirken, toplam otomotiv ihracatı 1 milyon 57 bin 920 araca ulaştı.

Otomotiv sektörünün 2025 yılı ihracat geliri ise 41.5 milyar dolar olarak kaydedildi. Böylece sektör, ihracatta yeni bir rekor kırdı. Türkiye de otomotiv üretiminin yaklaşık dörtte üçünün ihracata yönelik olması, sektörün küresel üretim ve tedarik zincirleriyle kurduğu ilişkinin boyutunu ortaya koyuyor. Bugün Türk otomotiv sanayisinin geldiği noktada yalnızca araç üretim adetleri değil, mühendislik, Ar-Ge, tedarik sanayisi ve yeni model geliştirme kabiliyetleri de belirleyici rol oynuyor.

İKİNCİ YÜZYILIN SINAVI AVRUPA Türkiye otomotiv sanayisi, Cumhuriyet in ikinci yüzyılında önemli bir dönüşümden geçiyor. Elektrikli otomobiller, batarya teknolojileri ve yeni nesil üretim yatırımları sektörün geleceğini şekillendirirken, Avrupa Birliği nin yeni üretim politikaları da Türkiye açısından kritik bir gündem oluşturuyor. Özellikle Avrupa da tartışılan Made in EU düzenlemesi, Türkiye nin küresel otomotiv sanayisindeki konumunu doğrudan etkileyebilecek gelişmeler arasında yer alıyor.

Almanya ve Fransa nın Avrupa üretimine öncelik verilmesi konusunda uzlaşmasının ardından, Türkiye nin yeni düzenlemede kapsam dışında kalma ihtimali gündeme geldi. Avrupa Birliği ile yaklaşık 30 yıllık Gümrük Birliği ilişkisine sahip Türkiye, otomotiv üretiminde Avrupa nın en önemli tedarik merkezlerinden biri olmasına rağmen henüz önerilen kapsamda yer bulabilmiş değil.

Bu gelişmenin ardından hem kamu hem de özel sektörde, Türkiye nin yeni üretim kurallarının dışında bırakılmaması için girişimler hızlandırıldı. Henüz kesinleşmeyen Made in EU düzenlemesinin nasıl şekilleneceği, Türkiye deki otomotiv fabrikalarının gelecekteki yeni model ve yatırım kararları açısından önem taşıyor. Cumhuriyet in ilk yıllarında sınırlı imkanlarla başlayan otomotiv üretim serüveninde Türkiye bugün dünyanın önde gelen üreticilerinin yatırım yaptığı, yaklaşık 2 milyon araçlık üretim kapasitesine sahip bir sanayi merkezi konumuna ulaştı.

Cumhuriyet in ikinci yüzyılında ise Türk otomotiv sanayisinin önündeki en büyük hedef, yalnızca mevcut üretim gücünü korumak değil, yeni teknolojilerde ve küresel rekabette daha fazla söz sahibi olmak.