ABD'de ara seçim: Kongre dengesi sandığa gidiyor

Sandıktan çıkacak sonuç, Beyaz Saray ın hareket alanından askerî harcamalara, Tahran la gerilimden Körfez deki stratejik dengelere kadar uzanan yeni bir dönemin çerçevesini çizecek. Koltuk Hesabından Fazlası Amerikalılar yarın, 3 Kasım Salı günü Kongre ara seçimleri için sandık başına gidiyor. Cumhuriyetçiler ile Demokratlar arasında Temsilciler Meclisi ve Senato nun kontrolü için sert bir yarış var.

Bu seçim, sıradan bir sandalye dağılımından fazlası. Başkan Donald Trump ın görev süresinin son iki yılında Washington da gücün nasıl şekilleneceği bu sandıkta belirlenecek. Asıl soru, Beyaz Saray ın 2028 e kadar ne kadar rahat hareket edebileceği. Seçim Kongre ile sınırlı değil. 36 eyalette valilik seçimi yapılıyor; bunlar arasında Kaliforniya, Teksas, Florida, Georgia, Michigan ve Ohio gibi kritik eyaletler var. 46 eyalette yasama meclisleri yenileniyor. 39 eyalette ise 146 konu ve yasa değişikliği referanduma sunuluyor: kürtaj, vergiler, oy hakları ve seçim bölgelerinin yeniden çizilmesi.

Bu tablo, Amerika nın yalnızca temsilcilerini değil, kendi toplumsal sözleşmesinin ayarlarını da oyladığını gösteriyor. Dar Çoğunluğun Savunması Bu yılki Kongre yarışını özel kılan, Cumhuriyetçilerin her iki kanattaki dar çoğunluklarını savunmak zorunda olması. Demokratlar ise iki kanadı da geri alarak daha geniş yasama ve denetim araçlarına ulaşmayı, Beyaz Saray ile Kongre arasındaki ilişkiyi yeniden kurmayı hedefliyor.

Temsilciler Meclisi nin 435 sandalyesinin tamamı ve Senato nun 35 sandalyesi oylanıyor. Demokratların Temsilciler Meclisi nde çoğunluğu alabilmesi için en az üç sandalye daha kazanması gerekiyor. Bu yüzden belirleyici olan genel tablo değil; sonucu, sayısı sınırlı birkaç kararsız seçim bölgesi ve eyalet belirleyecek. Mutfaktaki Hesap, Cephedeki Savaş Amerikan seçmeninin gündeminde günlük hayatı doğrudan etkileyen konular öne çıkıyor: geçim maliyeti, enflasyon, akaryakıt fiyatları, sağlık hizmetleri ve konut.

Bunlara göç, dış politika ve İran la savaş ekleniyor. 26 Ekim de yayımlanan Reuters/Ipsos anketine göre katılımcıların yüzde 73 ü geçim maliyetlerinin yanlış yönde gittiğini düşünüyor. Kayıtlı seçmenler arasında Kongre için genel oy tercihinde Demokratlar yüzde 47 ye 36 ile öndeler. Aynı anket, özellikle enflasyon ve benzin fiyatlarına dair ekonomik kaygıların seçmen eğilimlerinde belirleyici olduğunu gösteriyor.

Bu kaygılar, iki partinin karnesine ilişkin değerlendirmeden ayrı düşünülemez. Cumhuriyetçiler, vergi indirimlerinin uzatılması başta olmak üzere yasama sicillerini savunuyor. Demokratlar ise yükselen hayat pahalılığını kampanyanın merkezine koyuyor. Kongre nin kontrolünü geri almayı, hükümet politikaları üzerinde daha güçlü denetim kurmanın ve harcama önceliklerini gözden geçirmenin fırsatı olarak sunuyorlar.

İran la savaş da sandık hesaplarının içinde, ama yalnızca bir dış politika dosyası olarak değil. Savaşın enerji fiyatlarına, askerî harcamalara ve ABD ekonomisine yansımaları, yönetimin kararlarını Kongre de çok daha geniş bir tartışmanın konusu yapıyor. Bu seçimde Hürmüz deki gerilim ile benzin pompasındaki fiyat aynı denklemin iki ucu. Washington ın Tahran politikası ilk kez bu kadar doğrudan seçmenin cüzdanı üzerinden sınanıyor.

Yetki Savaşı Meclis çoğunluğu yalnızca yasa çıkarmak demek değil. Temsilciler Meclisi ni kazanan parti komisyon başkanlıklarını alıyor; soruşturma ve celp önceliklerini belirliyor, yürütme üzerinde doğrudan denetim kuruyor. Demokratlar Temsilciler Meclisi ni geri alırsa komisyonların yönetimin karar ve politikalarına dair soruşturmalar açması, yetkilileri ifadeye çağırması beklenebilir.

Senato dan ya da Başkan ın imzasından geçmesi zor olsa bile, partinin önceliklerini yansıtan yasa tasarıları da gündeme gelecektir. Senato nun ağırlığı ise yasamanın ötesinde. Senato, yönetimdeki üst düzey makamlar ve federal mahkemeler dahil hükümet ve yargı atamalarını onaylıyor. Cumhuriyetçiler Temsilciler Meclisi ni korusa bile Senato da çoğunluğun el değiştirmesi, Beyaz Saray ın adaylarını onaylatma kapasitesini doğrudan etkileyebilir.

Yine de bölünmüş bir Kongre yönetimin durması anlamına gelmiyor. Başkan yürütme yetkilerini ve veto hakkını koruyor. Senato daki yasaların çoğunda oylamayı engelleme taktiğini (filibuster) aşmak için gereken 60 oy eşiği de yürürlükte. Kısacası çoğunluk değişse bile pazarlık ve denetim dengesi yeniden kurulur, ama hiçbir parti gündemini tek başına dayatacak mutlak güce ulaşmaz.

Topal Ördek Tartışması Bu hesapların merkezinde Amerikan siyasetinin bilinen kavramı duruyor: Topal Ördek (Lame Duck). Bu ifade, görev süresinin son evresine giren ve siyasi nüfuzu zayıflayan başkanı tanımlıyor; özellikle partisi Kongre nin kontrolünü kaybettiğinde ve gündemini yasalaştırma kapasitesi daraldığında kullanılıyor. Ancak bu kavram, başkanın anayasal yetkilerini yitirdiği anlamına gelmiyor.

Cumhuriyetçiler kanatlardan birinde çoğunluğu kaybettiği anda Trump a otomatik olarak da yapışmıyor. Başkan görev süresi sonuna kadar makamında kalıyor ve yürütme yetkilerini koruyor. Muhalefetin kontrolündeki bir Kongre ise onu daha fazla pazarlık yapmaya zorluyor; yasaların, bütçelerin ve atamaların geçişini zorlaştırıyor. Önümüzde üç ana senaryo var.

Demokratlar yalnızca Temsilciler Meclisi ni alırsa yönetim üzerindeki denetim yoğunlaşır; oturumlar ve soruşturmalar siyasi çatışmanın ana sahnesine dönüşür. Demokratik kontrol Senato ya da uzanırsa atamalar ve harcama müzakereleri üzerindeki etkileri genişler; ancak anayasal ve usule ilişkin kısıtlar yerinde kalır. Cumhuriyetçiler iki kanadı da korursa yönetim kendi partisinin çoğunluğuyla çalışmayı sürdürür ve Kongre ile yasama çatışması olasılığı azalır.

Ama bu da parti içinde harcamalar, ekonomi ve dış politika üzerindeki ayrışmaları ortadan kaldırmaz. Sandıktan Sonra: Aralık Takvimi Seçimin etkileri sonuçların açıklanmasıyla bitmeyecek. Ardından Topal Ördek Oturumu (Lame Duck Session) denen dönem başlıyor: Görev süresi dolan Kongre, ocakta yeni dönem başlayana kadar çalışmayı sürdürüyor. Bu yıl bu dönem özellikle kritik, çünkü 2027 mali yılı hükümet finansmanı üzerindeki anlaşmazlıklar sürüyor.

Mevcut geçici finansman 11 Aralık a kadar geçerli. Yasa koyucular ya süre dolmadan uzlaşmak ya da finansmanı yeniden uzatmak zorunda. Masada savunma bütçesi ve İran la savaşa bağlı ek harcamalar da var. Bu dosyaların sonucu, yeni çoğunluğun kimliğine ve iki partinin yasama gücü yeni Kongre ye geçmeden önce uzlaşmaya ne kadar hazır olduğuna bağlı. Salı günü sandıktan çıkacak sonuç, yalnızca çoğunluğun kime geçeceğini değil, Beyaz Saray ile Kongre arasındaki ilişkinin niteliğini ve her iki tarafın kendi önceliklerini geçirme ya da rakibininkini engelleme sınırlarını da belirleyecek. 2028 sonuna kadar Amerikan siyasetinin temel çerçevesi bu seçimle çizilecek.

Son iki yılın göreli bir yasama işbirliğiyle mi, yoksa çekişme, denetim ve siyasi pazarlıklarla mı geçeceği netleşecek. Bence bu tablonun Washington dışındaki yansıması da en az içerideki kadar önemli. İran la savaşın finansmanı ve yönetimi, Kongre nin yeni dengesine göre ya hız kazanacak ya da daha sıkı bir denetim süzgecinden geçecek. Tahran, Körfez başkentleri ve Ankara, salı gecesinin sayımını da bu yüzden en az Washington kadar dikkatle izleyecek.